Παρασκευή, 25 Φεβρουαρίου 2011

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

Ο διαχρονικός μας λογοτέχνης


Ο μπάρμπα Αλέξανδρος πέθανε στις 3 Ιανουαρίου 1911.
Πέρασαν εκατό χρόνια δηλαδή από το θάνατό του (4 Μαρτίου 1851 - 3 Ιανουαρίου 1911). Ήταν ο «άγιος των ελληνικών γραμμάτων».
Ο Παπαδιαμάντης χαρακτηρίζεται κι ως ο ποιητής της πεζογραφίας μας για το ύφος και τη ποιότητα του έργου του, αν και έγραψε ελάχιστα ποιήματα. Σήμερα διαβάζεται μόνον από όσους κατανοούν ακόμη την πανέμορφη γλώσσα που χρησιμοποιούσε. Αύριο, σε λίγα χρόνια, θα τον διαβάζουν οι νεώτεροι μόνο σε μετάφραση, όπως την Ιλιάδα και την Οδύσσεια αφού η γλώσσα στην οποία έγραψε θα είναι «ξεπερασμένη». Ο αυτόματος διορθωτής κειμένου τις «φτύνει» τις λέξεις που χρησιμοποιούσε και τα νεώτερα λεξικά αφορούν τη δημοτική –καθομιλουμένη. Ακόμη κι ένας ισχυρός επεξεργαστής κειμένου αδυνατεί να παρουσιάσει στην οθόνη μας το κείμενο σωστά! Κι ύστερα σου λένε ψηφιακό βιβλίο!

Δεν γνωρίζω, ειλικρινά, αν είναι πλεονέκτημα, ή μειονέκτημα που πέρασα τόσες εκπαιδευτικές και γλωσσικές μεταρρυθμίσεις (από το 1955 μέχρι σήμερα). Αποφοίτησα το 1966 (εξατάξιο γυμνάσιο) με καθαρεύουσα. Βρέθηκα απροετοίμαστος να γράφω κείμενα για τη τεχνολογία της φωτογραφίας στη δημοτική το 1995. Είμαι όμως περιχαρής που μπορώ να διαβάζω με άνεση σήμερα τα υπέροχα κείμενα του μπάρμπα – Αλέξανδρου. Όταν ήμουν στο γυμνάσιο όμως θυμάμαι με κούραζαν. Τα διάβαζα, αλλά με κούραζε αυτή η γλώσσα. Αργότερα, προς το τέλος στις δυο τελευταίες τάξεις αγάπησα τα αρχαία Ελληνικά και τη γλώσσα μας κι αυτό γιατί μας έφεραν έναν άξιο φιλόλογο, στο φροντιστήριο! Αντίθετα ειδικά τα Νέα Ελληνικά θεωρώ ότι απότυχαν παταγωδώς ως διδασκαλία στο δημόσιο σχολείο περισσότερο από τα αρχαία, που θέλανε και μετάφραση και συντακτικό και γραμματική. Αλλά κι η ύλη ήταν υπερβολική. Και ένα μόνο βιβλίο με νέα Ελληνικά κείμενα αρκούσε αν το διαβάζαμε και το κατανοούσαμε στο σύνολο. Όμως το μάθημα γινότανε αγγαρεία, τα κείμενα του Παπαδιαμάντη προκαλούσαν το γέλωτα, την αποστροφή, την αδιαφορία. Που μυαλό για φιλολογία τότε! Τα τρία τέταρτα των συμμαθητών μου πήγαν στο πρακτικό, και μείναμε οι μέτριοι και κακοί μαθητές με τις «Ελληνικούρες», και πάλι βγήκαμε σκράπες! Η αποτυχία του εκπαιδευτικού μας συστήματος βρίσκεται στο ότι δεν μας έκανε να αγαπήσουμε το μάθημα, να συμμετάσχουμε, να δημιουργήσουμε. Η έκθεση για παράδειγμα ουδέποτε διδάχθηκε τότε. Απλά γράφαμε ότι μας κατέβαινε. Τώρα, τα κείμενα του Παπαδιαμάντη και τα διηγήματά του είναι ίσως ακόμη ποιο αδιάφορα για τα Ελληνόπουλα που μαθαίνουν πώς να μη κάνουν τίποτα, να παπαγαλίζουν και να απαιτούν επαγγελματικά δικαιώματα μόλις πάρουν ένα χαρτί στα χέρια τους από τα ΑΕΙ.

Η κλασσική λοιπόν τέχνη αγαπητοί αναγνώστες είναι διαχρονική. Αν ένα κείμενο, μια φωτογραφία, ένας πίνακας, ένα θεατρικό έργο, ένα τραγούδι, μια ταινία έχουν πραγματικά κάτι αξιόλογο να πουν και το λένε με τον προσωπικό τρόπο του δημιουργού, όμορφα και ωραία, τότε ο δημιουργός ποτέ δεν θα πεθάνει, δεν θα χαθεί από τη μνήμη μας. Αυτός άλλωστε είναι ο σκοπός της τέχνης. Να κάνει τον άνθρωπο να προσεγγίσει το θείο, να αποδείξει πως αξίζει να ζούμε αυτή τη ζωή ως «άνθρωποι» κι όχι ως ζώα, να ζήσουμε για πάντα. Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και της αξιοποίησης των πάντων με σκοπό μόνο το χρηματικό κέρδος, δεν είναι πολυτέλεια να ασχοληθούμε σήμερα με το Παπαδιαμάντη. Στη μικρή Ελλάδα μας έλαχε να ζήσει και να γράψει ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Κι εμείς; Όπως πάντα αφήνουμε την χώρα μας να τρώει τα παιδιά της αφού πέθανε θεόφτωχος. Λίγοι θυμούνται ή έχουν διαβάσει τα κείμενά του γιατί τότε κολλάγανε οι δάσκαλοι στη καθαρεύουσα και τη γλώσσα, αγνοούσαν την ουσία την αξία των θεμάτων του, ή το ποιο πιθανό, δεν προλάβαιναν να μιλήσουν για αυτά μέσα σε 45 λεπτά που διαρκούσε το μάθημα μια φορά την εβδομάδα.

Ας είναι παντοτινή η μνήμη σου Αλέξανδρε και συγνώμη παππούλη μου που δεν σε κατάλαβα από την αρχή.

Γιάννης Γλυνός

Δεν υπάρχουν σχόλια: